Barok (z por. barocco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy: od końca XVI wieku do XVIII wieku; objął także niektóre kraje Ameryki Łacińskiej. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.


Najważniejszymi cechami baroku są:
• bogactwo środków
• oryginalność
• kontrast
• ruch
• patos
• emocjonalność
• łączenie różnych elementów
• nawiązywanie do kultury ludowej, współczesności i codzienności
• tematyka religijna i mitologiczna
• dynamika
• ekspresja, teatralność
• znaczna rola koloru
• posługiwano się alegorią i personifikacją
• światłem wydobywano dominantę (czyli motyw najważniejszy)
• w kompozycji dominują kierunki ukośne

FILOZOFIA
Głównymi nurtami umysłowymi tej epoki były racjonalizm i empiryzm. Myśliciele i filozofowie odchodzili od - powszechnego w średniowiecznej scholastyce – optymizmu oraz od myśli średniowiecznych filozofów. Powszechnym uznaniem cieszyła się tradycyjna myśl chrześcijańska, wzbogacona o idee kontrreformacyjne, reformacyjne i neostoicyzm, czyli połączenie stoicyzmu i chrześcijaństwa.

Racjonalizm - (łac. ratio - rozum; rationalis - rozumny, rozsądny) to filozoficzne podejście w epistemologii zakładające możliwość dotarcia do prawdy z użyciem samego rozumu z pominięciem doświadczenia, poprzez stworzenie systemu opartego na aksjomatach, z których poprzez dedukcję można wywieść całość wiedzy. Racjonalizm w nowożytnej filozofii wywodzi się od Kartezjusza. W anglosaskiej tradycji filozoficznej bywa nazywany racjonalizmem kontynentalnym.

Empiryzm (od gr. ἐμπειρία empeiría - "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie, lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne

NAUKA
Barok był epoką dużego rozwoju nauk. W dziedzinie biologii opisano działanie układu krwionośnego, oraz stworzono pierwszą systematykę roślin. Z kolei w dziedzinie chemii rozpoczęto erę nowoczesnej chemii.
W czasach baroku rozwinęła się również astronomia. Teleskop pozwolił poznać wszechświat lepiej niż kiedykolwiek. Johannes Kepler odkrył prawa rządzące ruchem planet, a Galileusz odkrył księżyce Jowisza i zjawisko bezwładności.
Najwybitniejszym fizykiem epoki był Isaac Newton, który sformułował prawo powszechnego ciążenia i trzy zasady dynamiki. Znacznie wzbogacona została ludzka wiedza na temat temperatury. Z kolei Christiaan Huygens dokonał przełomu w dziedzinie optyki.
Barok przyniósł również wiele nowych wynalazków. Fahrenheit stworzył pierwszy termometr rtęciowy. Athanasius Kircher skonstruował latarnię czarnoksięską, służącą do wyświetlania na ścianie powiększonych obrazów. Christian Huygens skonstruował zegary wahadłowe dokładniejsze niż kiedykolwiek wcześniej.
W dziedzinie matematyki stworz niezależnie od siebie rachunek różniczkowy i całkowy, a Jakob Bernoulli – rachunek prawdopodobieństwa.
W czasach baroku narodziły się także towarzystwa naukowe, znajdujące się pod opieką monarchów. Pierwszymi były: angielskie Royal Society (1662) oraz francuska Académie Royale des Sciences (1666).

RELIGIA

Większość sztuki barokowej jest zainspirowana religią. Łączy się to z odzyskaniem przez Kościół katolicki poczucia własnej wartości, jakie odnotowuje się w czasach kontrreformacji. Zwłaszcza klasztory odkrywały bogactwo stylu barokowego i dawały mu wyraz w wystroju świątyń. Istotne znaczenie miała też kultura duchowa krajów protestanckich (np. Niemcy, Holandia) oraz katolicko-protestanckie spory teologiczne.
Religijność baroku była ściśle powiązana z nurtami filozoficznymi epoki, wyrażającymi odczuwanie napięcia między skończonością a nieskończonością. Stąd wiele elementów związanych ze śmiercią (powraca popularność średniowiecznych motywów takich jak: vanitas, danse macabre i triumfu śmierci), sądem ostatecznym i innymi elementami eschatologicznymi.